Hopp til hovedteksten
Lodde
Utskriftsvennlig versjon

Lodde

Lodda (Mallotus villosus) er ein liten laksefisk med utbreiing i dei polare stroka på den nordlege halvkula. Lodda er ein typisk pelagisk stimfisk som lever av planktonorganismar. Ho er i hovudsak eingongsgytar, dvs. at det meste av lodda døyr like etter gyting.

Lodda  lever heile sitt korte liv i Barentshavet. Det finst også andre loddebestandar på den nordlege halvkula, men bestanden i Barentshavet er jamt over den største. Lodda lever som stimfisk i dei frie vassmassane og lever først og fremst av raudåte. Frå dei er ca. 10–12 cm et dei også mykje krill. Lodda er ein sentral organisme i økosystemet, og mange predatorar har lodda som viktig føde. Først og fremst et torsken mykje lodde, men også grønlandssel, ulike kvalartar, sjøfugl og annan fisk har lodde på menyen.

Lodda beitar over store delar av Barentshavet, først og fremst langs polarfronten og lenger nord og aust. Utpå seinhausten vandrar fisken sørover, og om vinteren er bestanden sør for polarfronten og iskanten.

bestandsutvikling.gif

Gyting

Lodda sitt liv er kort. Dei fleste individa dør etter å ha gytt første gongen, vanlegvis når dei er fire år gamle. Den modnande delen av bestanden, som består av fisk som er 3–5 år gamal og lengre enn ca. 14 cm, vandrar mot kysten, og når gjerne land i byrjinga av mars.  Lodda i Barentshavet gyter då langs kysten av Troms, Finnmark og Kola. Det føregår også ein del gyting seinare på året, såkalla sommargyting, då helst i Austfinnmark og austetter på russisk side av grensa.

Gytinga føregår ved botnen, for det meste på djup frå 20–60 m, der det finst sand, grus og singel. Egga klistrar seg til botn og ligg der til dei klekkar etter ein månads tid. Larvane kjem opp i dei øvre vasslaga og driv med straumen ut frå kysten og austetter, og om sommaren er dei spreidde over store deler av det sentrale og austlege Barentshavet.

Vandringsmønster

Loddelarvane vert transporterte med havstraumane frå gytefelta til dei sørlege og austlege delane av Barentshavet, og i både første og andre leveåret står dei lengre sør i havet enn dei eldre lodda. Om sommaren vandrar lodda nord og austetter i Barentshavet etter som isen trekkjer seg attende nordover, og beitar i desse planktonrike områda utetter hausten. Seinhaustes trekkjer dei søretter og overvintrar sør for polarfronten og iskanten. Dei modnande individa byrjar vandre mot kysten for å gyte i januar-februar. Utbreiinga og vandringane er påverka både av storleiken på bestanden og av klimaet i Barentshavet.

Andre loddebestandar

Dei viktigaste loddebestandane held til ved Island, Newfoundland, i Beringhavet og i Barentshavet.

Utbreiing og biologi

Lodda har ein utbreiing i dei polare stroka på den nordlege halvkula. Det fins ein underart i Atlanterhavet og ein annan i Stillehavet. ”Verdas største loddebestand” finn vi i Barentshavet, sjølv om storleiken på bestanden har variert mykje dei siste 30 åra, frå nokre få hundre tusen tonn til 7-8 millionar tonn. Det finst ein annan loddebestand i området Island-Vestgrønland-Jan Mayen. Lodda er ein typisk pelagisk stimfisk som lever av planktonorganismar.

bestandsutvikling_lite.gif

Lodda si utbreiing

Gyteområde

Lodda ved Island gyter ved kysten av Sør- og Vest-Island. Medan fleire andre loddebestandar gyter heilt oppe i flomålet på strendene, gyter begge desse bestandane på djup frå 10-60 m. Egga vert gytte ved sandbotnen, og limt fast til sandkorna i tida fram til klekking.

Oppvekstområde, beiteområde, overvintringsområde og vandringsmønster

Ved Island vert larvane transporterte med straumen langs vestkysten til nordkysten av Island, der også overvintringsområda er. Om sommaren trekkjer lodda nordover mot Jan Mayen for å beite i dei planktonrike områda langs polarfronten.

Særtrekk

Lodda er ein typisk pelagisk stimfisk. Ho er mørk på ryggen og lys under, noko som gjer ho vanskeleg å sjå for rovdyr, enten dei kjem ovanfrå (fugl, sel, kval) eller frå undersida (fisk, kval). Lodda har stor munn og vel utvikla gjellegitter, og kan difor beite effektivt på planktonorganismar som hoppekreps, krill og marflo. Lodda har ein karakteristisk gytedrakt om våren. Hannfisken får då hårete utvekstar langs sidelina (som har gjeve lodda både sitt vitskaplege og norske namn) og ein sterkt forstørra og svartfarga gattfinne. Hofisken får ingen særskilt gytedrakt. I Nordvest-Atlanteren kan lodda ikkje forvekslast med andre arter, det måtte einaste vera sil, som liknar litt i kroppsform, men har eit mykje spissare hovudparti.

Alder ved kjønnsmodning

Lodda veks relativt fort og når i løpet av 3-4 år 14-18 cm. Hannane veks noko fortare enn hofisken, og vert litt lengre. Dei individa som når om lag 14 cm i løpet av hausten, byrjar modnast og gyter komande vår.

Forvaltningsstrategier

Bestandsberekninga for lodde vert gjort ved hjelp av akustikk. Sidan lodda for det meste dør etter gyting, bestemmer ein først kor stor gytebestanden minst bør vera for å skapa ei god rekruttering, og så gir ein høve til å fiske ”overskotet” i perioden før gytinga. Lodda i Barentshavet vert målt om hausten, og ein reknar så på kor mykje bestanden vil minke av naturlege årsaker i tida fram til gytinga. I dette reknestykket vert det teke omsyn til kor mykje det finst av torsk, som er den viktigaste beitaren på lodde, og kor mykje denne torsken vil setje til livs av lodde gjennom vinteren. Denne modellen tek omsyn til uvisse både i bestandsmålinga og i dei andre modellerte storleikane, og rådet om forvalting vert gjeve ut frå at ein skal vera 95% sikre på at gytebestanden vil vera større enn den nedre grensa som er sett. Lodda ved Island vert forvalta på ein litt annan måte; her er det mulig å måle gytebestanden akustisk under gytevandringa, og kvoten vert sett ut frå denne målinga og ein minste akseptable gytebestand.

Beskatning

Både det norske og det russiske fisket etter lodda i Barentshavet har ein lang historie. Før tidlig på 1900-talet vart lodda fiska med strandnøter og brukt til agn, gjødsel og dyrefôr. I 1930-åra vart fisket til industrielle formål viktigare, men det var først etter bestandssamanbrotet av norsk vårgytande sild i 50-60 årene at loddefisket verkeleg skaut fart, då snurpeflåten gjekk over frå å fiske sild til å fiske lodde. Før 1968 føregjekk loddefisket om vinteren når lodda kom til lands for å gyte, men frå dette året utvikla det seg eit fiske også om sommaren. I 1970-åra var loddefisket svært viktig, og i 1977 vart det landa nesten 3 millionar tonn lodde. Seinare har to bestandssamanbrot ført til store vekslingar. 

Fiske i kommersiell målestokk på bestanden ved Island kom i gang i 1970-åra, og har sidan halde seg jamt på mellom ein halv og ein million tonn. Det er i dag ikkje fiske på bestanden i Barentshavet.

Lodde

Lodda i Barentshavet. Utvikling i totalbestand (heile søyler), og modnende bestand (kvit del av søyler) om høsten, og årleg totalfangst 1973-2001 (svart line).

Fangstmetodar

Fisket etter lodde føregår med snurpenot og pelagisk trål.

Forsking ved Havforskingsinstituttet

Kartlegginga av lodda starta opp i 1960-åra, og innsatsen auka monaleg i byrjinga av 1970-åra, då ekkointegratoren kom i bruk. Frå den tida har instituttet gjennomført årvisse kartleggingar av mengde og utbreiing av lodda i Barentshavet, frå ca 1980 i samarbeid med det russiske havforskingsinstituttet PINRO i Murmansk. I periodar har det vore fleire undersøkingar pr år; om vinteren, under gyteinnsiget, på gytefelta, på larvane i juni og august, i tillegg til det viktigaste toktet i september-oktober, som har gått i heile perioden frå 1971. Det er publisert mange arbeid på lodde, og minst eit doktorgradsarbeid har hovudsakleg basert seg på denne bestanden.

I mars 2007 vart det utført loddeleiting i Barentshavet for å prøve å kartleggje den gytande lodda akustisk.

Havforskingsinstituttet har i mindre grad delteke i forskinga på bestanden ved Island-Austgrønland-Jan Mayen.

Fakta om lodde

Latinsk navn: Mallotus villosus
Andre norske namn:
Hannfisk kallast faks-lodde og hofisk sil-lodde
Familie: Loddefamilien Osmeridae
Maks storleik: Sjeldan over 20 cm og 50 gram
Levetid: Sjeldan meir enn 5 år
Leveområde: Barentshavet
Hovudgyteområde: Kystnært ved Troms, Finnmark og Kolahalvøya
Gytetidspunkt: Mars–april
Føde: Plankton
Særtrekk: Namnet har lodda fått fordi hannen får ei stripe av hårete skjel langs sida i gytetida.

Utbredelseskart

Klikk for stort bilde

Status, råd og fiskeri

Etter ein oppgang i 2005–2008 har loddebestanden stagnert og er no i ein svak tilbakegang, men bestanden er framleis stor nok til at det kan fiskast kommersielt.


les mer